درسنامه آموزشی از من تا خدا (تربیت دینی) کلاس نهم

رفتار و کردار یوسف با بقیه زندانی‌ها تفاوت داشت. اگر کسی جایش تنگ بود، برایش جا باز می‌کرد و به نیازمندان و زندانیان ضعیف و ناتوان کمک می‌کرد. ما مشرک بودیم و آیین توحید را قبول نداشتیم اما از یوسف و کردارش به‌عنوان یک انسان خداپرست خوشمان آمده بود. همین باعث شد به حرف‌های او توجه ویژه داشته باشیم.

شبی در زندان خوابی دیدم که فهمش برایم مشکل بود. دوستم نیز در همان روزها خواب دیگری دیده بود و هر دو دلمان می‌خواست بدانیم معنای خوابمان چیست. با کارهای خوبی که از یوسف دیده بودیم، برایمان ثابت شده بود او با بقیه فرق دارد. به همین دلیل، تعبیر خوابمان را از یوسف پرسیدیم.

اول من خوابم را تعریف کردم:

- در خواب داشتم برای درست‌کردن شراب، انگورها را فشار می‌دادم و آبشان را می‌گرفتم. تعبیرش چیست؟

دوستم عجولانه گفت: «من هم خواب دیدم روی سرم نان گذاشته‌ام و پرنده‌ها می‌آیند و از آن نان‌ها می‌خورند. تعبیر خواب مرا هم بگو.»

قبل از اینکه یوسف حرفی بزند، گفتم: «ما تو را از انسان‌های نیکوکار می‌دانیم و فکر می‌کنیم می‌توانی خوابمان را تعبیر کنی».

هر دو سراپا گوش بودیم تا یوسف خوابمان را تعبیر کند. او گفت: «تا قبل از آنکه غذایتان را بیاورند، تعبیر خوابتان را خواهم گفت». سپس متواضعانه گفت: «البته علم تعبیر خواب از خود من نیست. خداوند این علم را به من یاد داده است، زیرا من به آیین کسانی که به خدا ایمان ندارند و به روز قیامت کافر هستند، پشت کرده و از آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب پیروی کرده‌ام. این علم، پاداش خداپرستی من است».

و این‌طور حرفش را ادامه داد:

- شایستهٔ خانوادهٔ ما نیست با این همه لطفی که خدا در حقمان داشته و راه حق را به ما نشان داده، به سوی شرک برویم. البته خدا به همهٔ مردم چنین لطفی کرده، اما بیشتر مردم قدر نمی‌دانند و شکرش را به‌جا نمی‌آورند.

حضرت یوسف به‌دنبال بزرگ نشان دادن خدا در نگاه دیگران بود، نه بزرگ کردن خودش.

منتظر بودیم یوسف خواب‌هایمان را تعبیر کند، اما او دلش می‌خواست از خدایش بیشتر برای ما بگوید. او رو به ما کرد و گفت: «به نظر شما اینکه انسان چند ارباب داشته باشد، بهتر است یا اینکه مالکیت و تدبیر خدایی را قبول کند که یکی است و بر همه جهانیان تسلط دارد و اراده‌اش بر همه، چیره و غالب است؟»

... أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَیْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ _{(یوسف، آیهٔ 39)}
...آیا خدایان پراکنده بهتر هستند یا خدای یگانهٔ مقتدر؟

سؤال خوبی بود. هرگز به این نکته توجه نکرده بودم. ما اهل سرزمین مصر، برای خدا شریکانی از جنس بت، انسان یا فرشته‌ها قرار می‌دادیم. یکی را خدای امنیت، یکی را خدای علم، دیگری را خدای رزق و روزی و... می‌دانستیم.

- حضرت یوسف در زندان نه‌تنها افسرده نشده بوده و از سرنوشتش شکایتی نداشته، بلکه برای زندانیان از خدا هم می‌گفته و آن‌ها را به‌سوی او دعوت می‌کرده است. این نکته توجه مرا جلب کرد.

بله؛ آن روز هم به ما گفت: «شما برای درخواست علم باید پیش یک خدا بروید و برای درخواست روزی پیش خدایی دیگر. اگر امنیت بخواهید، باید یک خدا را صدا بزنید و اگر قدرت بخواهید، باید خدایی دیگر را بخوانید. اما الله یکتا و یگانه است و اگر اراده کند، بر هر کسی و هر چیزی غلبه می‌کند.»

انگار یادمان رفته بود که از یوسف دربارهٔ تعبیر خوابمان پرسیده‌ایم و منتظر جواب هستیم. یوسف با حرف‌هایش تردید به‌جانمان می‌انداخت و همچنان ادامه می‌داد:

- غیر از الله هر چه را می‌پرستید، خدا نیستند. خودتان و پدرانتان اسم خدا بر آن‌ها گذاشته‌اید و می‌پرستیدشان.

اگرچه هنوز تعبیر خوابمان را نمی‌دانستیم، اما داشتیم به الله علاقه‌مند می‌شدیم. یوسف گفت: «تنها مالک و تدبیرکننده ما خدای یگانه است. پس فقط اوست که می‌تواند دستور بدهد و ما نیز باید مطیع باشیم. خداوند فرمان داده که جز او را بندگی نکنیم».

در آن تاریکی زندان، چشممان به حرف‌های یوسف روشن شد و امید در دلمان جوانه زد. در سکوت گوش می‌دادیم و او با لحن دلنشینش حرف آخر را هم زد: «آنچه گفتم دین استوار و محکم است، ولی بیشتر مردم از آن بی‌خبرند.»

قصه: پایی که جا ماند

باید به تیربار می‌رسیدم تا بتوانم جلوی پیشروی عراقی‌ها را بگیرم. بنا شد سالار به‌طرف عراقی‌ها تیراندازی کند و من به‌طرف تیربار بروم. بین راه، لحظه‌ای احساس کردم که از سمت راست بدنم کوتاه‌تر شده‌ام و بعد به زمین افتادم. نگاه کردم ببینم چه اتفاقی افتاده، شوکه شدم. گلوله به قوزک پای راستم اصابت کرده بود. صدای عراقی‌ها را از پشت سنگر می‌شنیدم. دلم نمی‌خواست با این وضعیت اسیر دشمن شوم.

از تشنگی نا نداشتم، لب‌هایم خشک شده بود. بزاقم ترشحی نداشت و زبانم خیس نمی‌شد. درد پایم آزاردهنده بود. ناگهان سه، چهار نظامی بعثی از سنگر بالا آمدند و چند نارنجک به پشت سنگر پرتاب کردند. ترکش یکی از نارنجک‌ها به دست راستم خورد. یکی از آن‌ها چشمش به من افتاد، تیربارش را به طرفم نشانه رفت و با صدای بلند گفت:«لا تَتَحَرَّکُ!» (تکان نخور!)

نگاهم به نگاهش بود که گفت «ارفع یدیک!» (دست‌هایت را ببر بالا!)

دست‌هایم بالا بود که نظامی بعثی، لوله اسلحه‌اش را به طرفم نشانه رفت. با اشاره دستش و کلماتی که تکرار کرد، سعی داشت به من بفهماند بلند شوم و به طرفش بروم. دستم را به‌طرف پایم کشیدم و سعی کردم به او بفهمانم نمی‌توانم راه بروم.

یکیشان دست‌هایم را با سیم تلفن صحرایی از پشت بست. چند نظامی دیگر هم آمدند و یکی از آن‌ها با پوتین به صورتم خاک پاشید. چشمانم پر از خاک شد. دلم می‌خواست دست‌هایم باز باشد تا چشم‌هایم را بمالم.

یکی‌شان از من خواست به امام خمینی فحش بدهم. دیگری لوله اسلحه‌اش را روی پیشانی‌ام گذاشت و حرف قبلی را تکرار کرد. اما من اطاعت نکردم. از اینکه حاضر نبودم به امام توهین کنم عصبانی شدند.

صدای هلهلهٔ بعثی‌ها عذابم می‌داد. یکی از نظامیانی که از کنارم رد می‌شد، با لگد به پهلویم کوبید. نظامی دیگری زیر چانه‌ام را گرفت، سرم را بالا آورد، آب دهان به صورتم انداخت و کشیدهٔ محکمی زد. یکی از آن‌ها که آدم هیکلی و چاقی بود، با پوتین به پای مجروحم کوبید. نتوانستم جلوی ناله‌ام را بگیرم.

دو نظامی که یکی از آن‌ها سرگرد بود، کنارم ایستادند. سرگرد به قیافه و زخم‌هایم خیره شد و گفت: «عطشان؟» (تشنه‌ای؟)

- نعم. (بله)

در قمقمه را باز کرد و مقدار کمی آب ریخت روی سرم، طوری که سردی آب را حس کردم.

نگاهم به دستش بود که آب قمقمه را مقابل زبان عطش زده‌ام به زمین ریخت تا عذابم بدهد. سرگرد سلاح کمری‌اش را به طرفم نشانه گرفت و گفت «انت حَرَسُ الخمینی؟ انت مَجوس؟» (پاسدار خمینی هستی؟ آتش‌پرست هستی؟)

پوتینش را آرام زیر چانه‌ام آورد تا سرم را بالا بگیرم. سپس با شمارش یک، دو، سه برای اینکه به امام خمینی توهین کنم، برایم مهلت تعیین کرد. مهلت تمام شد و من توهین نکردم. کلتش را پایین آورد، به‌طرف پایم. بی‌معطلی دو گلوله شلیک کرد و من جا خوردم. این اتفاقات آن‌قدر ناگهانی رخ داده بود که فکر می‌کردم دارم خواب می‌بینم.

باز هم از من خواست که به امام توهین کنم. بی‌رحم‌تر از او در آنجا ندیدم. جای سوزش و درد گلوله‌ها شروع شد. تشنگی و تنگی نفس عذابم می‌داد. تنها راهی که درد شکنجه‌ها و فشارهای روحی را برایم به حداقل می‌رساند، این بود که با تمام وجود، خدا را صدا بزنم. از اعماق قلبم و ملتمسانه گفتم: «خدایا! من رو از این همه درد خلاص کن»!

در تمام عمرم یاد ندارم این همه تشنگی کشیده باشم. به تشنگی امروز که فکر می‌کردم، با خودم گفتم: «اگر عذاب جهنم مثل تشنگی امروز است، هر کس این تشنگی را تجربه کند، باور نمی‌کنم دیگر گناه کند.»

چهار یا پنج نظامی آمدند و کنار ما ایستادند. یکی مرا با پوتین هل داد و من به پشت افتادم. دیگری پوتینش را روی سینه‌ام گذاشت و دوستش از من عکس گرفت.

برای بار چندم تقاضای آب کردم. مسن‌ترینشان قمقمه‌اش را به طرفم آورد و کمی آب به دهانم ریخت. آب، مزه خون داشت.

چند ساعتی از ظهر گذشته بود و من هنوز نمازم را نخوانده بودم. با تکرار کلمه صلاة از آن‌ها خواستم اجازه دهند نماز ظهر و عصرم را بخوانم. اجازه دادند. همان‌جا تیمم کردم و اولین نماز اسارتم را خواندم. اولین بار بود در نماز گریه می‌کردم. احساس کردم بیش از هر زمان دیگر به خدا نزدیک هستم.

این‌ها نوشته‌های آزاده عزیز، سیدناصر حسینی بود که در 14 سالگی به جبهه رفت و در 16 سالگی به اسارت نیروهای بعثی درآمد.

احکام: فضای مجازی

خاله‌ام آمده بود خانه‌مان و با سارا و مادرم داشتند گپ می‌زدند. موضوع صحبتشان فضای مجازی بود. خواهرم سارا گفت: «دیروز حاج‌آقای محمدی در مدرسه‌مان دربارهٔ فضای مجازی حرف زد». این را که شنیدم، گفتم: «اتفاقاً با ما هم حرف زد. به شما چه گفت؟» سارا جواب داد:

- یکی از بچه‌ها بین دو نماز بغض‌آلود به حاج‌آقا گفت: «لطفاً به بچه‌ها بگویید رازدار باشند». حاج‌آقا علت را پرسید و او گفت: «من دیشب با دوستم دربارهٔ مسئله‌ای در فضای مجازی درددل کردم. امروز آمده‌ام سر کلاس و می‌بینم چند نفر از بچه‌ها با هم دربارهٔ حرف‌های دیشب من پچ‌پچ می‌کنند. از تعجب شاخ درآوردم. بعد معلوم شد دوستم پیام‌های خصوصی‌مان را برای چند نفر فرستاده است»

حاج‌آقا بعد از نماز گفت: «اینکه بین این دانش‌آموز و دوستش چه گذشته، دقیقاً من نمی‌دانم و قضاوت هم نمی‌کنم. چون قاعده قضاوت این است که هر دو طرف حرف بزنند. اما خوب است این مسئله را بدانید که برخی خیال می‌کنند احکامی که در دنیای حقیقی وجود دارد، در دنیای مجازی نیست؛ مثلاًً برخی خیال می‌کنند غیبت کردن و افشای راز دیگران فقط با زبان صورت می‌گیرد، در حالی‌که می‌توان با نوشتن در فضای مجازی از دیگران غیبت کرد و رازشان را فاش کرد که هر دوی این‌ها حرام است. حتی گاهی گناه آن در فضای مجازی، بیشتر هم هست چون امکان انتشار بیشتر آن وجود دارد. اگر کسی حرفی بزند و به من اجازه نداده باشد آن را به دیگری بگویم، در صورتی که من آن حرف را انتشار بدهم، کار حرامی انجام داده‌ام. فرقی هم نمی‌کند در فضای مجازی باشد یا حقیقی.»

یکی از بچه‌ها گفت: «ولی خیلی اتفاق می‌افتد که ما گفت‌وگوهای مجازی خودمان با دیگران را با دوستانمان به اشتراک می‌گذاریم». حاج‌آقا گفت: «نباید این کار را بکنید، مگر اینکه او راضی باشد». حاج‌آقا گفت: «امروزه در فضای مجازی دربارهٔ زندگی خصوصی دیگران به‌راحتی حرف‌هایی می‌زنند و خبرهایی منتشر می‌کنند. بسیاری از این خبرها شایعه است و حقیقت ندارد. انتشار این خبرها چه راست باشند چه دروغ، چون ورود به حریم خصوصی مردم است، اشکال دارد. خدا می‌داند که چه آبروهایی با این خبرها ریخته شده است. حالا اگر دروغ باشد که حرام روی حرام می‌شود. هم کسی که این خبر را تولید می‌کند و هم کسی که این خبر را منتشر می‌کند، هر دو گناهکار هستند.»

پیامبر خدا (ص) فرمود:
«ای مردم! ریختن خون و ریختن آبروی یکدیگر تا وقتی از این دنیا بروید، بر شما حرام است».

آبرو چقدر مهم است که پیامبرمان بردن آبروی یکدیگر را کنار کشتن یکدیگر قرار داده‌اند.

خاله‌ام گفت: «کاش همه حساس بودند و به این احکام عمل می‌کردند. آن‌وقت این همه آبرو نمی‌رفت».

سارا به من گفت: «حاج‌آقا به شما چه گفت؟»

- به ما گفت در زمان ما مراقبت از نگاه فقط برای کوچه و خیابان بود و نهایتش در مهمانی‌ها، اما الان با وجود فضای مجازی، مراقبت از نگاه محدودهٔ وسیع‌تری پیدا کرده است. ما باید هم از نگاه خودمان مراقبت کنیم و هم از نگاه دوستانمان. یکی از بچه‌ها پرسید: «از نگاه دوستانمان چطور مراقبت کنیم؟» حاج‌آقا گفت: «فیلم یا عکس مبتذل نبینیم. این می‌شود مراقبت از نگاه خودمان. این فیلم‌ها و عکس‌ها را برای دوستانمان ارسال نکنیم. این می‌شود مراقبت از نگاه دوستانمان. چون اگر برایشان ارسال کردیم و آن‌ها دیدند، ما هم در گناه آن‌ها شریک می‌شویم. حالا فرض کنید این فیلم ارسالی ما به دست افراد و گروه‌های مجازی مختلفی برسد و صدها نفر آن را ببینند. آن‌وقت روز قیامت، هم به خاطر گناه خودمان و هم به گناه انداختن تک‌تک این افراد مجازات می‌شویم».

یکی از بچه‌ها پرسید: «دربارهٔ داستان‌ها و رمان‌های غیراخلاقی اینترنتی هم همین است؟»

حاج‌آقا گفت: «بله؛ ما نباید گناه کنیم و نباید گناه را منتشر کنیم، چه آن گناه دیدنی باشد، چه خواندنی، چه شنیدنی».

یکی دیگر گفت: «پس کار ما خیلی سخت می‌شود». حاج‌آقا گفت: «اگر خوب دقت کنید، می‌بینید که برعکس است. یعنی اگر این حد و حدود خوب اجرا نشود، کارمان سخت می‌شود؛ مثلاً رازهای زندگی مردم به‌راحتی در فضای مجازی منتشر می‌شود و آبرویشان می‌رود، یا بچه‌ها فیلم‌ها و عکس‌هایی را می‌بینند که باعث انحراف اخلاقی آن‌ها می‌شود.»